Januari: Lodewijk Asscher, minister van Sociale Zaken 2012 – 2017, treedt af. Kabinet Rutte III valt, en ook voormalig staats­se­cre­taris Eric Wiebes stapt op. Staats­se­cre­taris Alexandra van Huffelen scheldt de schulden van gedupeerden kwijt bij Belas­ting­dienst, UWV, Sociale Verze­ke­rings­bank en private instel­lingen. Twintig ouders doen aangifte tegen betrokken bewinds­lieden; in februari volgen tachtig ouders tegen Mark Rutte, maar er wordt niet vervolgd.

April: Cats­huis­re­ge­ling gaat in, waarbij gedupeerde ouders minimaal 30.000 euro compensatie krijgen, hogere bedragen na integrale behandeling.

Oktober: Amnesty Inter­na­ti­onal publiceert Xenophobic Machines en stelt dat het toesla­gen­schan­daal een mensenrechtenschending

Maart: Tweede Kamer debatteert met staats­se­cre­taris Snel over het rapport van de Ombudsman.

Mei: Staats­se­cre­taris Snel stelt, onder druk van kamervragen, een onder­zoeks­com­missie in, onder leiding van oud-minister Piet Hein Donner. Het wordt duidelijk dat er etnische profilering plaatsvond; de Autoriteit Persoons­ge­ge­vens onderzoekt na twee jaar het bestand van tweede nati­o­na­li­teiten van gedupeerde ouders van Dadim. De Belas­ting­dienst erkent dat ze deze gegevens onterecht hadden, maar stelt dat afkomst geen rol speelde bij fraudebestrijding.

Juni: Conclusies over fraude bij CAF11 blijken onjuist; er was niets mis bij gast­ou­der­bu­reau Dadim . Ook wordt het duidelijk dat de Belas­ting­dienst de Kamer niet van de volledige en juiste informatie had voorzien.

Juli: Tweede Kamer oordeelt dat de Belas­ting­dienst onrecht­matig heeft gehandeld. De SP zet een meldpunt op, waar honderden ouders zich melden.

November: Gedupeerden vragen hun dossiers op bij de Belas­ting­dienst. Commissie Donner concludeert ​‘structurele voor­in­ge­no­men­heid’ bij de Belas­ting­dienst en adviseert compensatie voor de CAF11-ouders.

December: Ouders krijgen zwart­ge­lakte dossiers; een groot Kamerdebat vindt plaats. Staats­se­cre­taris Menno Snel treedt af.

Maart: Advocate Eva González Perez wint eerste zaak. Eva González Pérez, advocaat van de klanten van gast­ou­der­bu­reau Dadim, was al drie jaar bezig met rechtszaken. Met informatie van een interne klok­ken­luider over de CAF-zaak won zij bij rechtbanken en de Raad van State. Al in 2016 had ze de Autoriteit Persoons­ge­ge­vens gevraagd om onderzoek te doen naar etnische profilering. Kamerleden Omtzigt (CDA) en Leijten (SP) schaarden zich achter haar, waardoor de zaak in Kamervragen kwam.

Jurist Sandra Palmen adviseert de Belas­ting­dienst ouders te compenseren wegens laakbaar handelen diverse rechts­be­gin­selen geschonden heeft, maar haar memo wordt genegeerd.

Augustus: De Nationale Ombudsman (die je helpt bij klachten over de overheid) stelt dat 232 gezinnen onevenredig hard zijn aangepakt in de CAF11-zaak van gast­ou­der­bu­reau Dadim en adviseert compensatie.

Het CAF-team (‘Combi­na­tie­team Aanpak Faci­li­ta­tors’) was een multi­dis­ci­pli­nair team dat faci­li­ta­tors van fraude moest opsporen, zoals gast­ou­der­bu­reaus bij kinder­op­vang­toe­slag. Als de facilitator niet direct kon worden aangepakt, werd via klanten de facilitator uit de markt gehaald. De Broedkamer was een ICT-centrum waar data werden gekoppeld; in 2014 werd hier het risi­co­se­lec­tie­me­cha­nisme ontwikkeld.

Hier ontstaan drie manieren waardoor mensen als ​‘fraudeur’ kunnen worden aangemerkt:

— Als klant van een (vermeende) facilitator, zonder onderzoek naar eigen handelen (later door commissie Donner als insti­tu­ti­o­neel voor­in­ge­nomen betiteld).

— Als onderdeel van een selectie werd individuele controle uitgevoerd op een risicogroep, zoals ​‘hot/​hor’ (hoge toeslag/​hoog risico). Hoog aange­vraagde kinder­op­vang­toe­slag werd extra gecon­tro­leerd, waardoor mensen met een lager inkomen, die relatief meer toeslag ontvangen, dispro­por­ti­o­neel werden geraakt.

— De ​‘Fraude Signa­le­rings Voorziening’ (FSV) voldeed achteraf niet aan de priva­cy­wet­ge­ving. In het FSV stonden 180.000 burgers gere­gi­streerd als fraudeur zonder bewijs. Onder­zoe­kers vonden dat het systeem criteria gebruikte waarbij het risico op fraude werd gebaseerd op persoons­ken­merken zoals nati­o­na­li­teit of uiterlijk.

Als mensen met vragen kwamen over stopzetting of terug­vor­de­ring en hen werd verweten ​‘opzettelijk en met grove schuld’ (OGS), kregen ze geen uitleg of dienst­ver­le­ning. Personeel moest deze mensen ​‘afpoederen’ volgens interne hand­rei­kingen, uitgaande van het ​’80/20’-principe (80% fraudeert, 20% onschuldig) zonder onder­bou­wing. Bewijs­stukken waren onduidelijk of werden achter­ge­houden, waardoor herstel moeilijk was. Iedereen met een schuld boven 10.000 euro kreeg automatisch dit stempel: geen beta­lings­re­ge­ling, geen rekening met de beslagvrije voet, loon of bezittingen werden ingevorderd, deur­waar­ders haalden huizen leeg, en minnelijke of wettelijke schuld­sa­ne­ring was niet mogelijk.

Kabinetten Rutte I en II maakten fraude een prioriteit en spraken met de Belastingdienst/​Toeslagen targets af om bedragen terug te halen. Bij intensief toezicht en risico gestuurd toezicht werd de ​‘hot/hor’-selectie gebruikt: aanvragers met hoge toeslag in verhouding tot hun inkomen, vaak alleen­staande moeders met meerdere kinderen in zorg, schoonmaak, veiligheid of kinder­op­vang. Zij moesten aantonen dat ze recht hadden op toeslag. Gegevens van deze groep, zoals inkomen, geslacht, afkomst en woonplek, werden genoteerd en later gebruikt in een geau­to­ma­ti­seerd risi­co­se­lec­tie­me­cha­nisme dat in 2020 door de Autoriteit Persoons­ge­ge­vens als discri­mi­ne­rend werd verboden.

De Raad van State keurt de ​‘alles of niets’-benadering goed. Dit houdt in dat bij een kleine fout in de aanvraag, zoals ontbrekende documenten of het niet betalen van de eigen bijdrage, het hele recht op kinder­op­vang­toe­slag vervalt en alles moet worden terug­be­taald. Deze ​‘alles of niets regeling’ is later gaan gelden voor mensen die verdacht werden van fraude of het met opzet niet aan de wet houden.

Fraude werd gecon­tro­leerd via steek­proeven en selectie, bijvoor­beeld bij onbekend adres, grote afstand tot de opvang, hoge toeslag of meerdere kinderen tegelijk. Ouders moesten zelf bewijzen dat ze recht hadden op toeslag; één foutje werd als fraude gezien. In deze tijd was het mogelijk om een foutje te herstellen aan de balie, later werd dat onmogelijk – naast dat veel balies ook verdwenen. Ook in de periode 2006 – 2010 zijn er gedupeerden.

De wet op de kinder­op­vang gaat van start. Werkende ouders krijgen kinder­op­vang­toe­slag, met een verplichte eigen bijdrage. De opvang moet plaats­vinden bij landelijk gere­gi­streerde opvang of via een gast­ou­der­bu­reau. Het ministerie van Sociale Zaken is verant­woor­de­lijk voor de wet; de Belas­ting­dienst is verant­woor­de­lijk voor de uitvoering waaronder de uitbetaling en fraudebestrijding.